Uczeń nadpobudliwy psychoruchowo.

 

       Nadpobudliwość psychoruchowa (inaczej zespół nadruchliwości, nadruchliwość

dziecięca, zespół hiperkinetyczny) w znaczeniu medycznym jest schorzeniem mającym

charakterystyczne objawy i wymagającym odpowiedniego leczenia. Trzy grupy

objawów są charakterystyczne dla nadpobudliwości:

 

1.  nasilone zaburzenie uwagi;

2.  nadmierna impulsywność;

3.  nadmierna ruchliwość.

 

Dziecko nadpobudliwe ma za mało zdolności do wewnętrznej kontroli. Łatwo się denerwuje ,

płacze, jest bardzo wrażliwe. Inne dzieci mogą być agresywne, mające stałe konflikty z kolegami. Objawy się nasilają w szkole, gdyż zwiększają się wymagania, sytuacja jest nowa

i dziecko nie jest już jako jedyne, w samym centrum zainteresowania dorosłych.

      

          Najnowsze badania wskazują, że zespół nadpobudliwości dziecięcej (ADHD) jest

zaburzeniem  przekazywanym z pokolenia na pokolenie, czyli uwarunkowanym genetycznie.

Trudna sytuacja domowa, brak stałych norm, zasad, niekonsekwencja rodziców  i  ich impulsywność mogą nasilać te objawy. Za czynniki  ryzyka powstania ADHD uważa się również nadużywanie przez matkę w czasie ciąży alkoholu, narkotyków, leków i nikotyny.

      

          Dzieci z ADHD bombardowane są  różnymi informacjami, nie potrafią wybrać

 wybrać najważniejszych w danej sytuacji. Szybko się rozpraszają, wszystko jest dla nich ciekawe. Słyszą zarówno głos pani w klasie jak i cykanie zegara, hałas przejeżdżającego

autobusu.

    

         Dzieci nadpobudliwe psychoruchowo stanowią około 3-10% wszystkich dzieci w

młodszym wieku szkolnym. Są nazywane „marzycielskie” czy „żywe srebra”.

Uwidaczniają się najczęściej w 7 roku życia, choć w opinii wielu lekarzy cechy tego zespołu

są już widoczne od chwili narodzin w postaci drażliwości (łatwo zaczynają płakać),

mniejszego zapotrzebowania na sen, zaburzeń  łaknienia.

Zespół nadpobudliwości jest najlepiej widoczny w wieku szkolnym, gdyż zaburzenia uwagi znacząco wpływają na osiągnięcia szkolne i możliwość uzyskania  wykształcenia. Nasilenie

objawów zmniejsza się wraz z wiekiem, a objawy nadruchliwości przyjmują formę

uczucia niepokoju oraz trudności uczestniczenia w zajęciach wymagających spokojnego siedzenia. Poważnym problemem jest brak akceptacji ze strony rówieśników. Może to prowadzić do rozwoju depresji (z tendencjami samobójczymi), uzależnienia  od papierosów,

narkotyków, alkoholu oraz osobowości aspołecznej (kłopoty w szkole spowodowane ciągłym

łamaniem zasad).

 

 Zespół nadpobudliwości psychoruchowej może występować w trzech formach:

 

   1.Z przewagą  nadpobudliwości psychoruchowej-są to dzieci o nadmiernie wzmożonej  potrzebie aktywności ruchowej „tzw. żywe srebra ” .   

         

W szkole jest im szczególnie trudno wysiedzieć, kręcą, zmieniają pozycję, bawią się długopisami. Nie mogąc zachować    spokoju próbują  np. otwierać teczkę, wyjmują zeszyty potem znowu je wkładają, układają na   ławce kredki, a następnie chowają je znów na swoje miejsce. Są źródłem stałego niepokoju   wokół siebie. Na uwagę nauczyciela starają się uspokoić, ale ten niepokój ruchowy nie jest zależny od ich woli, po chwili wracają do uprzednio wykonywanych czynności. Nauczyciele często skarżą się, że te dzieci nie chcą wypełniać ich poleceń typu: siedź spokojnie, nie kręć się. Nie jest to zgodne z prawdą. Ci uczniowie naprawdę chcą  opanować swoją nadruchliwość, ale przekracza to ich możliwości.

Niektórzy uczniowie nie mogą wytrzymać nawet siedzenia w ławce. Pod byle jakim pretekstem wstają: wyrzucić papierek, pożyczyć gumkę lub długopis, aby choć przez chwilę

poruszyć się, zmienić pozycję. Są nadmiernie gadatliwe. Często na lekcjach gryzą ołówki.

Często wyrywają się do odpowiedzi, choć nie  zawsze znają właściwą odpowiedź.

      Są to dzieci chętne do wszystkich czynności pomocniczych, ponieważ umożliwia im to

zaspokojenie potrzeby aktywności ruchowej. Zachowanie tych uczniów jest także widoczne w czasie przerw. Biegają roztrącając inne dzieci. Niekiedy przez to szaleństwo stają się potencjalnym zagrożeniem dla innych. Ta forma częściej występuje u chłopców.

 

  2. Z przewagą zaburzeń koncentracji uwagizachowanie tych dzieci bardzo utrudnia im   funkcjonowanie w szkole. Niemożność skupienia się na temacie tworzy luki w wiadomościach , które narastając ,powodują powstanie poważnych kłopotów w nauce. Inną poważną konsekwencją braku uwagi na lekcjach jest ”zapominanie” co było zadane do domu, nieodrabianie  prac domowych. Słowo „zapominanie” nie jest słowem właściwym. Dziecko nie tyle  zapomina, ile nie wie co wyjaśniał nauczyciel, bowiem w momencie zadawania pracy,   jego uwaga była skierowana na inny temat. Na zajęciach szybko się nudzą, często przerywają  pracę w połowie. Czytają bez zrozumienia. Mają trudności z zorganizowaniem sobie pracy. Gdy ją przerwą, wracają do początku. Charakteryzuje  je chaos odpowiedzi
i natłok myśli. Bardzo dużo gestykulują. Mają trudności z zorganizowaniem sobie pracy.

   

 Przejawem nadpobudliwości w sferze poznawczej  jest też pochopność  myślenia, która jest

powodem udzielania przez uczniów odpowiedzi nieprzemyślanej, a więc nieprawidłowej.

Jeżeli nauczyciel powtórzy pytanie prosząc tego samego ucznia, następna odpowiedź może

być prawidłowa .

 

   3.Typ mieszany – nasilone objawy nadruchliwości  i zaburzeń koncentracji uwagi.     Częściej występuje u  chłopców.

 

     Cecha charakterystyczną dzieci nadpobudliwych jest gwałtowność ich reakcji. Na wszelkie bodźce płynące z otoczenia reagują w sposób niekontrolowany, niewspółmierny do sytuacji. np. gdy ktoś potrąci ucznia nadpobudliwego lub niechcący zrzuci jego rzecz .

Prawdopodobną odpowiedzią będzie ostra reakcja gniewu, „oddanie” ze zwiększoną siłą..

Dzieje się tak, nie dlatego, że uczeń nadpobudliwy jest złośliwy, agresywny, ale dlatego, że

Bodziec, który w odbiorze innych dzieci jest bardzo słaby lub w ogóle niedostrzegalny

dla dzieci nadpobudliwych jest bodźcem  o dużej sile działania, a wiec wyzwalającym

reakcję o takiej samej sile. Są niecierpliwe. Często wtrącają się do rozmowy, nie czekając na swoją kolej. Przypadkowo, nieumyślnie niszczą rzeczy.

Często kłócą, obrażają się, wolą mówić niż słuchać. Generalizują : „Nikt mnie nie lubi, nie kocha .”

 

  Oprócz  nadmiernej gwałtowności  reakcji emocjonalnej  można u nich zaobserwować

nadmierną wzruszeniowość  (uwidacznia się to często podczas oglądania  filmów, czytania  książek) i płaczliwość. Są to dzieci  marzycielskie. Nie mogąc  się skupić, potrafią  pozostać w bezruchu, jeśli wymaga od tego sytuacja. Częściej  występuje u dziewczynek.

 

 

       Nagłe pojawienie   tych zaburzeń wymaga bardzo dokładnej  diagnostyki.

 Leki nie mogą wyleczyć z nadpobudliwości, ale mogą pomóc ją przeżyć. Dlatego wskazane jest kierowanie rodziców do neurologa, gdy podejrzewamy ADHD.

Diagnozę zawsze stawia lekarz.

Tłumaczmy rodzicom, że:

-dziecku łatwiej będzie się skupić podczas nauki;

-zacznie słyszeć, co się do niego mówi;

-łatwiej mu będzie zapanować nad swoją potrzebą ruchu;

-łatwiej mu będzie przez chwilę pomyśleć, zanim coś zrobi;

-łatwiej mu będzie się skupić w czasie zajęć reedukacyjnych (częściej niż inne dzieci mają   

  kłopoty z dysleksją, dysgrafią, dyskalkulią), specyficzne trudności  w pisaniu i czytaniu,      

  częściej występują u chłopców .                                                               

Leki nie zastąpią wychowania i nauczania .

   Optymalnym miejscem nauczania dzieci z ADHD jest mało liczna klasa o charakterze integracyjnym, najlepiej z dwójką nauczycieli.

 

Opisane objawy nadpobudliwości w sferze ruchowej, emocjonalnej i poznawczej

nie zawsze występują łącznie u jednego ucznia.  Często jest tak, że może się ujawnić tylko

jeden objaw.

 

 

Jak  można pomóc dzieciom nadpobudliwym ?

 

Dzieci  o nadmiernej ruchliwości .

 

-Prosić ucznia o wykonanie drobnych czynności np.: zawieszenie mapy, przyniesienie kredy ,

  zebranie zeszytów, zmoczenie gąbki, przyniesienie wody do kwiatów, podlanie kwiatów,

  zmycie tablicy ;

-Chwalić za każdy etap pracy, mówić powoli-to uspokaja;

-Mało dopytywać się, bo ucieknie od kontaktu ;unikać pytania „Dlaczego?”, w zamian:

  „Co skłoniło ciebie do … ?”;

-Za każdym razem pokazywać mu ,co robi dobrze, z czego się cieszymy.

-Gdy biegnie po korytarzu , zatrzymać go i utrzymać kontakt wzrokowy, spytać o imię,

  odciągnąć uwagę „Chodź, pomóż mi…”

-wzmacniać pozytywnie ,pochwalić jak zrobił coś dobrze np. nawet za to , że spokojnie    

  przesiedział 5 minut.

 

-zorganizować ruch: rytmika, gimnastyka, pływanie ,badminton, tenis, wycieczki spacerowe

  z rodzicami lub z wychowawcą.

-Wykluczyć z rejestru kar zakaz wykonywania sprawności ruchowejnp.za karę nie pójdziesz  

  na pływalnię.

-Rytm dnia dziecka  nadpobudliwego powinien być stale taki sam-o ile to jest  

  możliwe. Pozwoli to na wyrobienie nawyku pracy i ułatwi koncentrację. W miarę ubywania

  dnia zajęcia dziecka powinny być coraz bardziej spokojne.

 

Dzieci  o nadmiernej impulsywności.

 

- Dzień po dniu przypominać o zasadach obowiązujących w szkole , w domu.

-Proponować : weź ołówek i pokaż na kartce jaki jesteś zły , narysuj to;

-Odwrócić uwagę dziecka :”Chodź pomożesz mi przy…”.

-Posadzić między dwoma flegmatycznymi prymusami.

-Wykorzystać „kartkę bezpieczeństwa”- „Zgnieć ją ,podrzyj, podepcz, wyrzuć”

-Zaproponować by dziecko poskakało na materacach .

-W trakcie emocjonalnego napięcia należy przeczekać niekontrolowany  wybuch ucznia, dopiero później  należy porozmawiać ,mówiąc „Nie mam ochoty z tobą rozmawiać ,bo bardzo

 głośno krzyczysz .

 

 Dzieci o  zaburzonej koncentracji uwagi .

 

- Dawać bardzo krótkie komunikaty, formułowane w pozytywie :

  np. Teraz otwórz zeszyt! ,Kopiesz w ławkę!, Spakuj rzeczy!,Uwaga zaczynamy

  pisać!, Śmieci!, Spójrz w zeszyt!

-Powtórzyć polecenie krótko i czytelnie.

-Zapisać polecenie.

-Sprawdzić czy uczeń wykonał polecenie, a następnie przejść do następnego.

-Zwracać uwagę hasłowo : „Spójrz na mnie ! Halo! Zobacz ! Uwaga! -i zatrzymać

  wzrok na dziecku..

-Użyć dzwoneczek  czy gwizdek jako krótki sygnał dźwiękowy .

-Stanąć przy dziecku, dotknąć ramienia i popatrzeć mu w oczy , poprosić o powtórzenie jego   

  słów.

-Zrobić gimnastykę śródlekcyjną.

-Zwrócić uwagę rodziców na to ,żeby na biurku podczas odrabiania lekcji nie było nadmiaru          

  przedmiotów. W trakcie pracy przeplatać lekcje ścisłe z humanistycznymi.

 

 

Dziecko nadpobudliwe ruchowo otrzymuje w szkole etykietę „nieznośnego”. W konsekwencji dzieci z ADHD :

-mają niską samoocenę ;

-buntują się przeciwko normom społecznym ;

-próbują różnych używek ;

-są przygnębione, cierpią na depresję ;

-osiągają dużo niższe wyniki niż ich możliwości.

Pamiętajmy ,że nie należy karać za objawy, Współpraca rodziców z  nauczycielem może ułatwić dziecku z ADHD funkcjonowanie w szkole.

 

Wychowanie dziecka nadpobudliwego nie jest łatwe ani domu ani w szkole. Wymaga

ono   dużo cierpliwości ,tolerancji, a przede wszystkim zrozumienia ,że zachowanie dziecka

nie wynika z jego złej woli, jest efektem określonych cech układu nerwowego  i samo dziecko

najbardziej z tego powodu cierpi .Spokojne reakcje otoczenia pozwalają na wyrównanie

nieprawidłowości  zachowania.

 

Literatura:

  1. „Nadpobudliwość psychoruchowa u dzieci  ” Wolańczyk ,Kołakowski
  2. „Zaburzenia emocjonalne u dzieci ”A. Kozłowska

 

 

 

Opracowały Jolanta Lenczewska

                     Elżbieta Rojecka